Morze Bałtyckie, zachodnia Litwa – Mierzeja Kurońska
Na tym wąskim, pokrytym wydmami półwyspie o długości 98 km i szerokości od 0,4 do 4 km osadnictwo sięga czasów prehistorycznych. Przez wieki Mierzei zagrażały siły natury, zwłaszcza silny wiatr i fale morskie. Przesmyk przetrwał do dziś dzięki nieustannym wysiłkom mieszkańców walczących z jego erozją. Ta trwająca od pokoleń walka człowieka z żywiołem znajduje odzwierciedlenie w ciągłych projektach stabilizacji wydm oraz zadrzewiania piaszczystego lądu.
Co warto zobaczyć po litewskiej stronie Mierzei?
- Wydma Parnidzka (Parnidžio kopa) w Nidzie – jedna z najwyższych ruchomych wydm w Europie, wznosząca się na ponad 50 metrów nad poziom morza. Na jej szczycie znajduje się charakterystyczny kamienny zegar słoneczny. Roztacza się stąd imponujący widok zarówno na Bałtyk, jak i na Zalew Kuroński oraz granicę z obwodem królewieckim.
- Nida – dawna wioska rybacka, a dziś najbardziej znany kurort na Mierzei. Słynie z tradycyjnych drewnianych domów malowanych na niebiesko i brązowo, bogato zdobionych chorągiewek wiatrowych (kurenów) oraz domu letniskowego niemieckiego pisarza Tomasza Manna.
- Góra Czarownic (Raganų kalnas) w Juodkrantė – zalesiona wydma, na której wytyczono szlak spacerowy ozdobiony kilkudziesięcioma drewnianymi rzeźbami. Nawiązują one do litewskich legend, baśni i ludowej demonologii.
- Martwe Wydmy (Mirusios kopos) – surowy, niemal księżycowy krajobraz w rezerwacie przyrody Nagliai. Pod piaskiem spoczywa tu kilka dawnych wiosek, które zostały zasypane przez wędrujące wydmy między XVII a XIX wiekiem.

Litewski napis „Rezervate eikim tik taku” oznacza „W rezerwacie chodzimy tylko po ścieżce”. Znak przypomina odwiedzającym o zakazie schodzenia ze szlaku, aby nie niszczyć delikatnej roślinności i nie przyspieszać erozji wydm.


W rejonie Juodkrantė na Mierzei Kurońskiej znajduje się jedna z największych i najstarszych kolonii lęgowych kormoranów oraz czapli siwych w Europie – kwaśne odchody tych ptaków sprawiają, że sosny usychają, tworząc charakterystyczny, „księżycowy” fragment lasu.

Mewa śmieszka (Chroicocephalus ridibundus) stojąca na piaszczystym brzegu Zalewu Kurońskiego – na horyzoncie rysuje się niski pas stałego lądu Litwy (okolice delty Niemna), co wyraźnie odróżnia tę stronę półwyspu od otwartego Bałtyku.




Nadmorskie trawy wydmowe (wydmuchrzyca piaskowa o charakterystycznych, niebieskawo-zielonych źdźbłach) oraz krzewy róży pomarszczonej porastają piaszczyste brzegi Zalewu Kurońskiego. Głębokie systemy korzeniowe tych roślin skutecznie wiążą luźny piasek, powstrzymując jego wywiewanie i podmywanie brzegu.

Ta żółto kwitnąca roślinność wydmowa to jastrzębiec baldaszkowy, zza którego na horyzoncie wyłania się ciemnozielony pas lasu sosnowego oraz tafla Morza Bałtyckiego.

Strome, piaszczyste zbocze ruchomej wydmy w rezerwacie Nagliai, z którego roztacza się wyraźny widok na gęsty pas lasu sosnowego oddzielający wydmy od spienionych fal Morza Bałtyckiego na horyzoncie. Kadr doskonale obrazuje strukturę Mierzei Kurońskiej – od otwartych piasków po sztucznie nasadzone bory chroniące ląd przed zasypywaniem.

Niskie ujęcie pionierskiej roślinności wydmowej na jasnym, rozgrzanym piasku – widać na nim jastrzębca baldaszkowego (Hieracium umbellatum) z pąkami i rozwijającymi się żółtymi kwiatami w towarzystwie wysokich źdźbeł piaskownicy zwyczajnej. Tego typu gatunki jako pierwsze zasiedlają ruchome wydmy Mierzei Kurońskiej, stabilizując podłoże przed wiatrem.

Pofalowane wzgórza wydmowe porośnięte kępami piaskownicy zwyczajnej (Ammophila arenaria) z jasnymi kłosami kołyszącymi się na wietrze. Gęste łany tej trawy tworzą charakterystyczny krajobraz Mierzei Kurońskiej – zatrzymują nawiewany piasek, dzięki czemu wydmy nie zasypują sąsiednich lasów ani osad.

Nieustanna walka Mierzei Kurońskiej z siłą wiatru. Erozja wietrzna w akcji na grzbiecie ruchomej wydmy – widać na nim podciętą przez wiatr piaszczystą krawędź oraz unoszącą się znad szczytu smugę drobnego piasku, na tle intensywnie błękitnego nieba.

Gęsta zamieć piaskowa pędząca tuż nad powierzchnią wydmy w stronę Zalewu Kurońskiego, gdzie widać pasy cieni chmur na wodzie oraz ciemny skraj lasu sosnowego.


Podcięte przez wiatr grzbiety wydm w rezerwacie Nagliai. Silne podmuchy znad Bałtyku nieustannie przewiewają wierzchołki piaskowych wzgórz, a rosnące na nich wierzby i trawy muszą znosić ekstremalne warunki.
Wrażenia i informacje praktyczne:
Wpis: Mierzeja Kurońska. Obiekt transgraniczny wspólnie z Rosją. Kryteria obiektu: K V. Wpis na listę UNESCO: 2000 r. Wizyta: lipiec 2013 r. Numer na liście UNESCO: 994.







